Makale Özeti

En özet haliyle, Web 3.0; internet kontrolünün insanın elinden çıktığı web dünyasıdır. Web 1.0 insanlar tarafından yaratılan internet uygulamalarının kullanıldığı bir dünya iken Web 2.0 insanlar tarafından Web 1.0 mantığıyla yaratılan internet uygulamalarının değiştirilebildiği, kontrolün insan eline geçtiği bir dünya olmuştur ve halen bu şekilde devam etmektedir. Web 3.0 kontrol cihazlar arası etkileşimle internetin kendi kendini yaratacağı bir web dünyasıdır. Semantik web dünyası da Web 3.0 dünyasının başrol oyuncusu olacaktır. Peki bu dünya’nın oluşumunun temelleri nasıl atıldı?

Makale

İnternet dünyası son zamanlarda hepimizin gözleri önünde çok farklı yerlere gitmekte. Bu değişimin nedeni ise çok seslilik ve bilgiye daha çabuk erişme isteği. İnternet’in, dünyayın her tarafında insanların dahil olup, üzerinde son kullanıcı rolünü üstlenerek ya da herhangi bir sebeple bu oluşumun içinde yer alarak katkı sağlayabileceği bir akım olma özelliği kullanıcılar tarafından sağlanan katkılar ile internet teknolojilerinin geleceğinin belirlenmesinde rol oynar durumda. Web 3.0 teriminin son zamanlarda popüler bir haline alıp kulaktan kulağa adeta bir fısıltı gibi dolaşmasının altında aslında uzun süredir devam eden ve bir çok kullanıcnın bilmeden içerisinde rol aldığı bir hazırlık çalışması yatmakta. Alt yapısının oluşması sürecinin başlangıcı ise bana göre Web 2.0'ın adının konması ve ortaya çıkması. Halen devam etmekte olan bu alt yapı sürecin ne kadar süreceğini ise bence dünya üzerindeki kullanıcıların interneti kullanım sıklığı ve yönü belirleyecek. Web 3.0 aslında Web 2.0'ın ortaya çıkmasından hemen sonra gelişmeye başlayan bir süreçtir. Çünkü Web 2.0'a kadar olan farklılıkların ve yenilikerlin üzerine, herhangi bir kullanıcı tarafından katılacak her bir bilgi damlacığı, Web 2.0'dan farklı birşeyler oluşmasına ve o an belirli olmasada web 3.0 temelinin atılmasına katkı sağladı. Herhangi bir kullanıcı tarafından sağlanacak katkı, diğer birçok kullanıcının sağlayacağı katkının temelini oluşturmakta ve küçük damlalardan oluşacak büyük katkılar ise Web 3.0'ın yönünü belirlemekte ki en büyük etken olacaktı. Ve öyle de oldu. İnternetin hızla gelişmesine paralel olarak, internet üzerinde ki bilginin artması kullanıcıların bilgiye erişim zorluğu çekmesine neden oldu. Bu sorunun çözümü için ise sorun ilk ortaya çıktığı andan itibaren geliştirilen çözümler, internetin daha kişiselleştirilebilir hale gelmesine yönelikti. Web Teknolojilerinin Dünü İnternetin ilk ortaya çıktığı günlerden bu yana bilginin internet üzerinde özgürce dolaşması fikri hızla yayılırken, bilgiye erişmenin zorlukları gözle görülür şekilde azalsada halen bu alanda sorunlar yaşamaktayız. İnternetin ilk günlerinde istenilen doğru bilgiye ulaşılamamasının nedeni, bilginin internet üzerinde olmaması iken, bugünlerde doğru bilgiye ulaşılamasının nedeni ise aranan bilgi ile aynı isimli ya da giriş cümleli fakat içerik olarak istenilen bilgi içermeyen birçok dökümanın internet üzerinde yer almasıdır. Yani doğru bilgiye ulaşma sorunu şekil değiştirerek günümüzde halen devam etmektedir. Web teknolojilerinin gelişmesinin altında yatan ana neden ise bu soruna bir çözüm üretebilmek ve daha da kişiselleşebilen bir internet ortamı oluşturabilmektir. Web teknolojilerinin geçmişini incelediğimizde ise bu kişisel gelişimin gözle görülebilir olduğu dikkat çeker. Web Teknolojilerinin Bugünü Web 1.0 günlerinde var olan image bannerların yerini, Web teknolojilerinin gelişmesi ve kişi ihtiyaçlarına verilen önemin artması ile içeriğe göre değişebilen bannerlar aldı. Adsense olarak adlandırılan hizmetin temel amacı, kişiye sabit bir reklam yerine, ilgilendiği içeriğe uygun reklamlar sunarak müşteri kazanabilmekti ve başarılıda oldu. Böylece kişiselleşme, etkili reklam yöntemleri geliştirmeyede katkı sağlamış oldu. Web 2.0 ile orataya çıkan bir diğer kişiselleştirme tabanlı yenilik ise RSS Beslemeleri yöntemi idi. Bu yöntem internetin daha kişselleştirilerek, bilgi yığını içerisinde sadece gerek duyulan bilgiye ulaşılmasını sağlamayı amaçlıyordu. Böylece gereksiz bilgi yığını ile uğraşmak yerine ilgilenilen bilgilerin kaynakları tutularak, ulaşmak daha da kolaylaştı. Google arama motou tarafından ortaya atılan PR (PageRank) sistemi ise internetin kişiselleşmesinde, aranan doğru bilgiye daha hızlı ulaşılmasında katkı sağlayacak bir sistemdi. Böylece kişiler kopya siteler yapmak yerine daha özgün içerikli ve etkinliği yüksek siteler oluşturulmaya teşvik edilmekte idi. Kişilerin daha özgür siteler oluşturması içinse herkesin fikrini açıkça söylemesi ve bu fikri internet ortamına forum sistemleriyle falan uğraşmadan, makale yazar gibi çok daha hızlı aktarabilmesi gerekiyordu. Bunun için gerekli olan alt yapı ise Web 2.0’ın dönüm noktası olarak adlandırılacaktı. Web 2.0 getirdiği, gözle görülür bu büyük yenilik ise günlüklerdi. Yapılan araştırmlara günümüzde interneti kullanan kişilerin %30'a yakının sadece interneti kullanan çok olmaktan onu şekillendirebilen, bilgilerini internete aktarabilen biri olmanın en kolay yolu olan blog hizmetlerinnden yararlanmakta olduğunu göstermekte idi. Artık neredeyse her internet kullanıcısının ücretsiz hizmet sağlayıcıları aracılığı ile popüleritesi daha da artan günlük hizmetinden yararlanmaya ve günde ortalama 1.5 milyon yeni girdi ile internet üzerinde ki bilgi artmaya başlamıştı. Fakat bu durum Web 2.0 da ki kişiselleştirme yöntemlerinin yeterliliğini ortadan kaldıracak bir gereksiz bilgi kirliğinin interneti kaplamasına neden oldu. Erişim maliyetlerinin düşmesi, ADSL hizmetinin yaygınlaşması ve hemen hemen her eve bir bilgisayar girmesi ile interneti kullanan kişi sayısının artmasıda yeni kullanıcılar ile yeni yeni isteklerin ortaya çıkmasına ve daha önce yapılan bu kişiselleştirmelerin yeterli olmamasına neden oldu. Yani internetin artık bir versiyon daha yükseltmesi ve dahada kişiselleşmesi gerekmekte idi. Web Teknolojilerinin Yarını Bu noktalar göz önüne alındığında, aslında web 3.0'ın ne getireceği hakkında tahmin yapmakta çok daha kolay bir hal almakta. Daha önceleri Byte Türkiye dergisinde yayımladığım bir yazımda bahsettiğim Web 3.0'ın ne olacağına ilişkin tahminlerin çıkış noktasıda aslında burası. Bu kadar bilginin insan eliyle kontrol edilmesinin zorlaşması yeni bilgi ve içerik yönetim sistemlerini ortaya çıkmasına ve arama motoru mantığının değişmesine neden olacaktır. Bunların en başında ise Semantik web dediğimiz yani kullanımın insan elinden çıkıp daha çok makine eline döndüğü, makinelerin birbirini ve bizi çok daha iyi anladığı bir sistem gelmekte. Şu aralar üzerinde çalışmalar yapılan Hakia arama motoru bu sistemin sadece bir örneği mahiyetinde. Girilen kelimenin anlamının anlaşılarak ona uygun olan ve o kelime ile ilgisi olabilecek bilgilerin sonuç olarak getirildiği bir arama motoru mantığı ile çalışan Hakia, Google'ın arama motoruna yazılan kelimenin içinde bulunduğu siteleri sonuç olarak gösterme mantığını değiştirecek gibi görünmekte. Web 3.0 aslında işte bu saydığım nedenlerle ortaya çıkan ve yeni neslin ihtiyaçlarına göre şekil değiştirerek Web 4.0 dönüşecek bir sistem. Karşımıza artık akıllı aramalar yapabilen arama motorlarının çıkması ise, hangisinin daha akıllı olduğunu sorusunu ortaya çıkarak bence Web 4.0 mantığının ortaya çıkmasında rol oyanacak. İnternet teknolojilerinin bu gelişimi gözle görebilme zevkine nail olmak benim için büyük bir zevk aslında. Web 1.0'ın temelini oluşturan HTML mantığının, şu an nelere geldiğini görmek, bundan sonra neyin ne kadar ilerleyebileceğini düşünmekte faydalı olacaktır.