Makale Özeti

Analiz Sistemleri ile uğraşmaya başladıkça bazı kavramlar duymaya başlarsınız ve bu kavramlar kafanızı karıştırmaya başlayabilir. Bu kavramlardan bazılarına açıklık getirerek Analysis Service(SSAS) yazılarına başlayacağız.

Makale

Analiz Sistemleri ile uğraşmaya başladıkça bazı kavramlar duymaya başlarsınız ve bu kavramlar kafanızı karıştırmaya başlayabilir. Bu kavramlardan bazılarına açıklık getirerek Analysis Service(SSAS) yazılarına başlayacağız.

OLTP (OnLine Transaction Processing) : Değişken verileri kontrol edebilmek için en etkili veritabanı sistemleri olarak bilinirler. Bir işlemi mümkün olduğunca az transaction ile yapabilmek için oluşturulurlar. Bu özelliği yüzünden yazılımların veritabanı yapıları genellikle OLTP sistemlerden oluşturulur. E-Ticaret sistemleri OLTP sistemlere en iyi örneklerdir.

Description: OLTP

Data WareHouse : Bu tip veritabanı sistemlerinin amacı verileri analiz ve raporlama süreçleri için en efektif biçimde organize etmekdir. Data Warehouse sistemler genellikle iş zekası(Business Intelligence) uygulamalarında kullanırlar.

Description: DataWareHouse

Bu iki yapı arasında temel ve basit bir ayrım yapmak gerekir ise SQL işlemleri(INSERT/DELETE/UPDATE) kullanılan transaction tabanlı bir sistem OLTP , analiz ve raporlama için oluşturulmuş ve ETL (Extract-Transform-Load) işlemlerine göre organize edilmiş bir veritabanı sistemi ise Data Warehouse olarak bilinir.

OLAP (OnLine Analytical Processing) : Yukarıdaki Data Warehouse örneğini inceleyecek olursanız sistem yapısı bir Star Şemadır. Ortada genel olarak rakamsal verilerin tutulduğu Fact tablosu ve çevresinde bu tabloyu oluşturmak için gerekli bilgileri tutan Dimension tabloları bulunmaktadır. OLAP bu tip sistemde analiz yapılma mantığını inceler ve üzerinde durduğu konu ise çok boyutlu veri analizidir (multi dimensional).OLAP Datawarehouse da bulunan ölçütleri(dimension) ları kullanarak multidimensional cube sistemleri oluşturur. Bu cube ler sorgu performansını arttırırlar. Yukarı daki sistemde Dimension larımız, yani sorgulamalarda kullanacağımız ölçütlerimiz Tarih,Bayi ve Urun bilgisidir. Tarih tablosunu ele alırsak biz bu tabloyu ne kadar detaylı yaparsak oluşacak cube ler o kadar fazla detaya sahip olabilecek ve de biz de bu sayede daha detaylı analizler yapma imkanına sahip olacağız.

Cube : OLAP sistemleri bir DataWareHouse da bulunan veriyi inceler ve bu veride bulunan measure ve dimension değerlerine göre analiz yapabilmenizi sağlayan Cube ler oluşturur. Bu cube ler OLAP Cube leri olarak bilinirler. Yukarıdaki örneğimizden yola çıkacak olursak CUBE ün kenaları Dimensionlar dan oluşturulurken içini doldurmak ise Measure tablosuna düşer.OLAP sistemleri analiz sürecini hızlandırmak için sistemde bulunan dimension lardan oluşan Cube ler hazırlar.

Description: OLAP_Cube

Dimension : Bir DataWarehouse sistemindeki ölçüt leri oluşturular. Sizler satışlarınızı Tarih e , Bayi yada Ürün e göre değerlendirebilirsiniz. Bu birimlerin hepsi birer Dimension dır. Genel olarak bir OLAP yapısı oluşturulurken öncelikle Dimensionlar oluşturulur.

Measure (Fact) : Bu değerler bizim asıl değerlerimizdir. Dimensionlar Measure ları açıklamak için oluşturulurlar bu tablolar genel olarak bir yada birden fazla Dimension tablosu ile bağlantılıdırlar. OLAP Cube leri de bu sayede oluşabilirler.Örneğimizde satış miktarı bizim için bir ölçü birimi (measure) dir.

MDX (MultiDimesional eXpressions) : MDX de SQL gibi bir sorgulama dilidir, ancak SQL genellikle ilişkisel veritabanı sistemleri(RDBMS) sorgulamada kullanılırken MDX ise OLAP sistemleri üzerinde sorgulama işlemleri için kullanılır. Yapısal olarak SQL diline çok benzer.

SELECT sorgulanacak_dimension

FROM cube_ismi

WHERE cube_den_secilen_deger

--

--Cube un adinin Satis oldugunu dusunursek

SELECT [Measures].[Miktar] ON COLUMNS,[Tarih].[Yil] ON ROWS

FROM Sales

WHERE [Bayi].[BayiSehir].&[Ankara]

KPI (Key Performance Indicators) : Bir değerin hedefe göre belirlenmiş bir trend de nerede olduğunu gösterir. KPI lar ve bunların arkasındaki measure lar iyi bir şekilde analiz edilmeli ve buna göre belirlenmelidir.  KPI lar sizlere aşağıdaki cevapları verebilmektedir.

  • Neyin ilerisinde veya gerisindeyim?
  • Ne kadar ileride veya gerideyim?

Sedat Salman