Makale Özeti

Bu makalede Ofis2003 tabanlı uygulama geliştirme teknolojileri genel hatları ile incelenmekte, Word2003 ve Excel2003'ün XML desteği, VSTO ve Smart Documents konularına değinilmektedir. Başlangıç seviyesinde bir makale olup, konu ile yeni yeni ilgilenmeye başlayanlara fikir vermek amacı ile yazılmıştır.

Makale

Ofis 2003’de Uygulama Geliştirme Teknolojilerine Genel Bakış

Günümüz iş dünyasında iş ihtiyaçları devamlı gelişmektedir. Buna karşın, iş uygulamalarında kullanıcıların beklediği birçok yapı aslında standarttır. Bu bağlamda Microsoft Office 2003, yazılım geliştiricilerin, kullanıcılar için tanıdık ve güçlü arayüze sahip uygulamalar geliştirmelerine olanak verir. Office 2003’ün XML Şema ve XML Web Servisleri desteği sayesinde, yazılım geliştiriciler, kolaylıkla iş süreçleri ile veri yapılarını birbirine entegre eden uygulamalar geliştirebilirler. Bunlara ek olarak, Microsoft .NET Framework’ün sağladığı yönetilebilir kod teknolojisini de kullanarak, uygulama kurulumu, dağıtımı ve güvenliği konusunda güçlü çözümler üretebilirler. Bu makalede Ofis2003 tabanlı uygulama geliştirme teknolojilerini genel hatları ile inceleyecegiz.

Word 2003 ve XML

Microsoft Office Word 2003, XML’i doğrudan desteklemektedir. Bu teknoloji, kullanıcıların üzerinde çalışmakta oldukları dokümanları XML formatında kaydedebilmelerine, XML dokümanlarını da Word içerisinde değiştirebilmelerine olanak vermektedir. Bunlara ek olarak, Word 2003 doküman şablonları, aslında XML şemaları olduklarından, kullanıcılar XML hakkında hiçbir bilgiye sahip olmadan sözkonusu dokümanları ve şemaları kullanabilmektedirler.

Word2003 içerisindeki bir dokümanı XML olarak kaydederek, bir XML editörü veya Notepad ile açtığınızda, yaratılmış XML imlerinin özel bir şemaya uygun biçimde dizildiği ve özel im isimlerine sahip olduğunu görürsünüz. Aynı web tarayıcılarının HTML şemasına uygun olarak, kendilerine gönderilen dokümanları parse etmesi gibi, Word2003 de "WordML" denilen bu şemayı parse edebilir. Yazılım Geliştiriciler, uygulama dahilindeki veri kaynaklarından aldıkları verileri, WordML ile formatlayabilirler. Bu sürecin, kod ile HTML üretmekten hiçbir farkı yoktur. Sonuçta ortaya çıkan XML yapısı, Word2003 tarafından derlenir ve formatlanmış bir doküman olarak açılır. Özellikle yazıcıya gönderilecek bilgilerin, yazıcı dostu biçimde formatlanmasında kullanılabilecek bir teknolojidir.

Yazılım geliştiriciler, iş ihtiyaçları doğrultusunda özel XML şemaları hazırlayıp, bunları Word2003 şablonları haline getirerek, sözkonusu şablon ve şemalar etrafında çözümler geliştirebilirler. Office 2003'ün XSL, Xpath gibi zengin XML programlama yapılarına desteği sayesinde, dokümalar içerisindeki veriler alınarak, farklı platformlardaki, farklı uygulamalara ve veri kaynaklarına, sözkonusu içeriği entegre eden çözümler geliştirilebilir. XML desteği, Word 2003’ü, web servisleri için bir istemci uygulama arayüzü, smart document çözümleri için de bir altyapı haline geitirir.



Resim 1. Word2003 dokümanlarında XML Tag’larının kullanımı

Word 2003, kullanıcıların kendi iş ihtiyaçlarına göre şemalar tanımlamalarına olanak verir. Bu durum girilen verilerin doğrulanmasında otomasyona olanak verir. Office 2003’ün tüm sürümlerinde, Word2003 dokümanları XML olarak kaydedilebilir. Bu yolla oluşturulan XML dokümanları, standartlara uyumlu tüm XML işleme sistemleri ve programları tarafından kullanılabilir.

Excel 2003 ve XML

Microsoft Excel 2003 dokümanlarının tümü, ister hazır gelen, ister kullanıcı tanımlı olsun, XML şemaları kullanılarak tasarlanabilir. Şemalar, farklı profildeki kullanıcıların, verileri farklı biçimde görmesine ve masaüstlerindeki bilgileri, diğer çalışanlarla esnek bağlantılarla, güvenli biçimde paylaşmalarına imkanı verir.



Resim 2. Excel 2003’te XML’in kullanımı

Excel 2003’te de iş ihtiyaçlarına özel XML Şemaları tanımlamak mümkündür. Bu yolla, yazılım geliştiriciler Excel içerisindeki verileri diğer kurumsal uygulamalarla rahatça entegre edebilirler. XML eşlemenin kullanılması, yazılım geliştiricilerin XML formatındaki veriler üzerinde çalışırken daha az kod yazmalarına olanak verir. Office 2003’ün tüm sürümlerinde, Excel2003 dokümanları XML olarak kaydedilebilir. Böyle oluşturulan XML dokümanları, standartlar çerçevesinde çalışan tüm XML İşleme programları tarafından açılabilir.

Visual Studio Tools For Office

Yazılım geliştiricilerin kullanımına sunulmuş ve ofis uygulama geliştirme süreçlerini yönetilebilir kodlar seviyesine taşımış olan bir diğer teknoloji de Visual Tools For Office’tir (VSTO). Microsoft Visual Studio 2003 ile dokümanların arkasında çalışacak uygulamacıklar yazılabilmektedir. Microsoft Visual Basic for Applications (VBA), Office 2003 tabanlı ofis çözümlerinde kullanılmaya devam edecektir, ancak VSTO ile birlikte, Visual Studio içerisinde çözüm geliştirmek mümkün olmakta ve süreçler bir yandan kolaylaşırken, bu yeni yapı, daha kapsamlı sistemlerin bu altyapı üzerinde geliştirilebilmesine olanak vermektedir.



Resim 3. VSTO ile Ofis Arasındaki İlişki

VSTO kullanılarak geliştirilen uygulamalar .NET Framework’ün sağladığı kolay kurulum ve dağıtım özelliklerinden faydalanmaktadırlar. Yazılım geliştiriciler, VSTO kullanarak, uygulamalar üzerindeki değişiklikleri daha rahatça yapmakta, daha kapsamlı erişim yetkilendirmesi ve güvenlik mekanizmaları geliştirebilmektedirler. Kulanıcılar bir uygulama ile ilişkilendirilmiş Word2003 ve Excel2003 dokümanlarını açtıklarında, sözkonusu dokümanlar, işlemler sırasında merkezi sunucuda bulunan kod kütüphanelerini kullanabilmektedirler. Bu da kurulum süreçlerini oldukça kolaylaştırmaktadır.

Smart Document

Office 2003 Uygulamalarında, smart document tabanlı çözümler için Office Task Pane adında işlevsel menüler mevcuttur. Sözkonusu menülerin içlerini programlamak mümkündür. Aslında, Office Task Pane ofis uygulamalarına entegre, bir form arayüzü olarak düşünülebilir. Bu alan dokümanlar içerisindeki özel alanlara, veri bağlantılarına ve içerik doğrulama fonksiyonlarına doğrudan bağlıdır. Yazılım geliştiriciler, dokümanların bağlı oldukları XML Şemalarını tasarlayıp, arka tarafta çalışacak kodları bir DLL olarak geliştirerek, ofis tabanlı çözümler geliştirebilirler. Kullanıcılar, "smart" dokümanlar üzerinde gezerken, uygulama imleçin yerini izler, ve Task Pane içerisinde, imlecin durduğu yeri ilgilendiren bilgileri gösterir ve etkileşim kontrollerini yaratır. Sözkonusu kontroller doğrudan web servislerine ve diğer veri kaynaklarına bağlanabilir. Kullanıcların bu kontrollerde yaptıkları etkileşim, Office 2003 tarafından dokümanın içerisine yansıtılır.

Smart Document çözümlerinin dağıtımı, kullanıcılara doküman şablonlarını e-posta veya web üzerinden ulaştırma yoluyla yapılır. Kullanıcı şablonu açtığında Office 2003, çözüm için gerekli DLL ve diğer dosyaların yerlerini belirler. Eğer dosyalar tam olarak güvenilir bir yerde duruyorsa ve kullanıcının bu lokasyona erişime yetkisi mevcutsa, sözkonusu dokümanlar kullanıcının bilgisayarına indirilir. Smart dokümanlar kendilerini otomatik olarak güncelleyebilirler. Bu durum da versiyon değişikliklerinde uygulama güncellemelerinin dağıtımını yazılım geliştiriciler açısından kolaylaştırır.


Resim 4. Office2003’te Smart Tag kullanımı

Visual Studio 2005, yukarıda değinilmiş tüm teknolojileri bir adım daha ileri götürerek, ofis uygulama çözümlerini, .NET Framework ile tam entegre hale getirmekte, güvenlik, dağıtım, versiyonlama ve geliştirme süreçlerinin daha verimli seviyeye çekecektir.