Makale Özeti

.NET vizyonuyla bilgiye her an her yerden ve herhangi bir aygıt ile erişebilmeyi planlıyoruz diyoruz, böyle derken Microsoft Mobile Information Server’dan (MIS) yazgeliştir’de bahsetmememiz biraz garip olurdu. Bu kısa yazıda amacımız, henüz MIS ile tanışmamış olanlara MIS’in ne olduğu, ne amaçla kullanıldığı konusunda bilgi vermek, MIS’in kurulum için ihtiyaç duyduğu bileşenleri incelemek, MIS’in nasıl kurulacağını anlatmak ve kullanımı ile ilgili bir örnek vermek. Sonraki yazırlarlada MIS konusunu daha ileri seviyede ele alacağız.

Makale

Microsoft Mobile Information Server

Microsoft Mobile Information Server

.NET vizyonuyla bilgiye her an her yerden ve herhangi bir aygıt ile erişebilmeyi planlıyoruz diyoruz, böyle derken Microsoft Mobile Information Server’dan (MIS) yazgeliştir’de bahsetmememiz biraz garip olurdu. Bu kısa yazıda amacımız, henüz MIS ile tanışmamış olanlara MIS’in ne olduğu, ne amaçla kullanıldığı konusunda bilgi vermek, MIS’in kurulum için ihtiyaç duyduğu bileşenleri incelemek, MIS’in nasıl kurulacağını anlatmak ve kullanımı ile ilgili bir örnek vermek. Sonraki yazırlarlada MIS konusunu daha ileri seviyede ele alacağız.

MIS Nedir?
MIS’i kısaca, Microsoft’un kurumsal verilerimizi çalışanlarımızla, müşterilerimizle veya iş ortaklarımızla mobil ortamda paylaşmak için sunduğu bir platform olarak tanımlayabiliriz. Bu tanımı biraz genişletirsek MIS’i, intranet, emailler, kişisel bilgiler, görevler gibi çeşitli ortam ve bilgilerin ve her türlü veri uygulama ve veri sunucusunun, herhangi bir mobil aygıt tarafından erişebilir olmasını sağlayan ve böylece kurumsal intranetimizin veya kablolu bilgi işlem çözümlerimizin mobil olarak mekandan bağımsız olarak erişilebilir olmalarını sağlayan bir platform olarak tanımlayabiliriz.

MIS, Microsoft’un .NET vizyonu içerisinde oldukça büyük bir öneme sahiptir. Bilgiye her an her yerden ve herhangi bir aygıtla erişebilme hedefimizin (veya vaadimizin) gerçekleştirilmesindeki en önemli yapı taşlarından biridir ve kurumların mobil çalışanlarına güncel bilgiye zamandan, mekandan ve aygıttan bağımsız olarak erişebilme imkanı sağlamaktadır.

MIS’i dört ana başlıkta inceleyebiliriz. Bunlar;

Microsoft Mobile Information Server Enterprise Edition (MMIS EE)
Microsoft Mobile Information Server Carrier Edition (MMIS CE)
Microsoft Outlook Mobile Access (OMA)
Microsoft Outlook Mobile Manager (MOMM)


Bu başlıkları kısaca inceleyelim.

Microsoft Mobile Information Server Enterprise Edition, kurumsal intranetimizin, yetkilendirilmiş kullanıcılar tarafından, browser tabanlı bir mobil aygıt ile erişilebilir olmasını sağlayan bir uygulama olarak tanımlayabiliriz. MMIS EE, enterprise ve/veya aspde aktarım, mmis carrier edition (mmis-ce) ise network operatöründe aktarım için tasarlanmıştır. Bu sürümler bir arada veya tek başına çalışacak mobil uygulama sunucuları olarak tasarlanmışlardır.

MMIS EE, Microsoft Outlook Mobile Access (OMA) (Şekil:1.1) uygulamasını içerir. OMA, mobil aygıtların Exchange 2000’den email, görev, takvim ve kontak gibi bilgileri almamızı sağlayan sunucu tabanlı bir yazılımdır. OMA aynı zamanda Exchange 5.5 sürümünüde destekler.


Şekil: 1.1 – Microsoft Outlook Mobile Access


Son başlığımız olan Microsoft Outlook Mobile Manager (MOMM) ise istemci tarafında çalışan bir PC uygulamasıdır ve Outlook bildirilerini önceden tanımlı veya kullanıcı tanımlı kurallara bağlı olarak mobil aygıtlara iletmekle görevli bir uygulamadır. MOMM, MMIS ile bir arada veya tek başına çalışabilmektedir.


Mobile Information Server’ın Kurulumu
MIS’i kurmak için ihtiyacımız olan 3 ana unsur var. Bunlar;

· Windows 2000 Server 
· Exchange Server 2000 ve Exchange Service Pack 1
· Windows 2000 Active Directory Domain

Burada belirtmemiz gereken çok önemli bir konu var ki Mobile Information Server Exchange 2000’in bulunmadığı bir sunucuda çalıştırılmalıdır. Exchange 2000 Server bir Domain Controller veya Global Catalog Server üzerinde çalışabilir, aynı şekilde Mobile Information Server, üzerinde Exchange Server 2000 bulunmayan bir DC veya GC üzerinde de çalıştırılabilir.

Topoloji
MIS, pek çok farklı mantıksal topoloji ile kurulabilir bu yazıda en az sayıda sunucu gerektirmesinden dolayı aşağıdaki tasarımı kullanacağız.

Bu yazı boyunca domaini yazgelistir.com olarak varsayacağız.


Adım 1 – Active Directory nin hazırlanması
1) Temel domain hazırlandıktan sonra Active Directory’nin şema genişletilerek Mobile Information Server için hazırlanması oldukça önemlidir. Bu işlemi domain üzerindeki herhangi bir bilgisayardan aşağıdaki komutu girerek gerçekleştirebiliriz. (Bu işlemi gerçekleştirebilmek için Schema Admin yetkilerine sahip olmamız gerekiyor)

\\<kurulum dosyalarının bulunduğu dizin>\setup.exe /vForestprep=1

2) Directory şemasının güncellenmesi gerektiğini belirten bir diyalog karşınıza geldiğinde OK butonunu tıklayın.

3) Microsoft Mobility Admin gruplarını içerecek domaini belirtmenizi isteyen bir diyalog karşınıza geldiğinde yazgelistir.com yazarak Next butonunu tıklayın.

Active Directory şeması böylece güncellenmiş oldu. Directory şimdi Mobile Information Server’ı çalıştırmak için gerekli nesne ve öznitelikleri içermekte ve ek olarak Microsoft Mobility Admin grupları oluşturulmuş durumda. 

4) Bu esnada Mobile Information Server’ı kuracak kullanıcıları Microsoft Mobility Admins grubuna eklemek gerekiyor. Örneğimizde kurulumun Administrator kullanıcı hesabı tarafından çalıştırılacağını varsayıyoruz. Administrator accountunu Microsoft Mobility Admins grubuna ekliyoruz.

5) Mobile Information Server’ın kurulacağı domaini hazırlamaya geldi sıra. Bunu aşağıdaki komutla yapıyoruz.

\\<kurulum dosyalarının bulunduğu dizin>\setup.exe /vDomainprep=1

6) Kurulum aracının grup ve kullanıcıları Active Directory’e ekleyeceğini belirten bir diyalog karşınıza geldiğinde OK butonunu tıklayın.

7) Domainprep esnasında domain içinde oluşturulacak üç kullanıcı hesabı için parolalar oluşturmanız ve oluşturduğunuz parolaları onaylamanız istenecek. Bu kullanıcı hesapları;

Account Adı

İşlevi

ENTEVENTSOURCE

Exchange event source u çalıştırır.

Message Processor

MobiInfo service i çalıştırır.

HTTPConnector

ISAPI extensions ı çalıştırır.

Adım 2 – Bilgisayarı Mobile Information Server için hazırlamak

Mobile Information Server’ı kurmadan önce, Windows 2000 server üzerinde aşağıdaki Windows 2000 bileşenleri mutlaka kurulmuş olmalıdır.

· Internet Information Services (IIS)
    o SMTP Service
    o World Wide Web Service
· Message Queuing Services

Eğer bu bileşenler önceden kurulmamışsa, My Computer --> Control Panel --> Add/Remove Programs --> Add/Remove Windows Components yolu izlenerek kurulabilir.

Message Queuing’in kurulumu sırasında MSMQ türü seçmeniz istenecektir. Mobile Information Server için:

1) Message Queuing Server ı seçin.
2) Enable Routing, Manually select access mode ve Dependent Client alanlarındaki seçimi kaldırın.
3) Next i tıklayın.
4) Kurulumu tamamlamak için Message Queuing will not access a directory service seçeneğini seçin ve Next butonunu tıklayın.

Adım 3 – Mobile Information Server Bileşenlerinin Kurulumu

Artık Mobile Information Server bileşenlerimizi Windows 2000 Server üzerine kurabiliriz. Kurulum için aşağıdaki adımları izleyeceğiz;

1) Oturumu kapatıp tekrar oturum açıyoruz. Böylece yaptığımız değişiklikler aktif hale gelecek. Oturumu Administrator hesabıyla açacağız. Administrator hesabı hem Domain Admin hem Local Admin yetkilerine sahip ve Microsoft Mobility Admins grubunun üyesi.

2) Mobile Information Server kurulum dizinindeki setup.exe yi çalıştırıyoruz ve Next butonunu tıklıyoruz karşımıza sırasıyla karşılama, lisans sözleşmesi ve kurulum anahtarı ekranları gelecektir.

3) Wireless Accounts ekranına geldiğimizde, Use existing account seçeneğini seçerek Next butonunu tıklıyoruz.

Not: Bu örnek kurulumda amacımız MIS ile yeni tanışacaklara bilgi vermek olduğundan güvenlik bizim için birinci derecede öncelik taşımıyor ve her kullanıcı için Wireless Mobility özelliklerini belirlemek için standart Active Directory kullanıcı hesaplarını kullanacağız. Güvenliğin daha ön planda olduğu durumlarda yeni kullanıcı hesapları oluşturulabilir. Böylece her kullanıcı için farklı yetkilendirmeler yapılarak kullanıcıların ulaşmamaları gereken verilere ulaşmaları engellenebilir.

4) Component Selection ekranında Exchange Notifications alanındaki seçimi kaldırın ve Microsoft Mobile Information Server seçeneğini ve tüm alt seçeneklerini seçin.

5) Administrative Tools u seçin ve Next butonunu tıklayın.

6) Message Processor için bir parola istenildiğinde domainprep esnasında belirttiğimiz parolayı yazarak Next butonunu tıklıyoruz.

7) HTTPConnector kullanıcı hesabı için bir parola istenildiğinde yine domainprep esnasında bu kullanıcı hesabı için belirlediğimiz parolayı yazarak Next butonunu tıklıyoruz.

8) Kurulum işlemini tamamlamak için Install butonunu tıklıyoruz.

Bu adımla birlikte Mobile Information Server kurulum işlemini tamamlamış olacağız. Buradan sonraki adımlar MIS’in bazı temel fonksiyonlarını kavrayabilmek amacıyla gerçekleştireceğimiz yapılandırma adımlarıdır.

Adım 5 – Exchange 2000 SMTP Connector unun Yapılandırılması

Exchange 2000 ile MIS’e bildiri göndermek için bir SMTP konnektörünü Exchange System Manager ile yapılandırmamız gerekiyor. Böylece Mobile Information Server tarafından kulanılan varsayılan domaini hedef alan tüm mesajlar hatasız olarak yönlendirilebilecektir.

Konnektör oluşturmak için izlememiz gereken adımlar sırasıyla;

1) Exchange System Manageri çalıştırın.
2) Connectors’ı sağ tıklayarak New seçeneğini daha sonra da SMTP Connector seçeneğini tıklayın.
3) Konnetktörü Mobile Information Server olarak adlandırın.
4) Forward all mail throught this connector to the following smart hosts seçeneğini seçerek Mobile Information Server’ın DNS adresini yazın. (Örneğin: mis.yazgelistir.com)
5) Bu konnektöre bir local bridgehead eklemek için Add butonunu tıklayın.
6) Listeden Exchange Serverınızı seçin.
7) Address Space bölümünde Add butonunu tıklayın, SMTP seçeneğini seçin daha sonra OK butonunu tıklayın.
8) E-mail domain alanına *.MobileInformationServer yazın ve OK butonunu tıklayın.
9) OK butonunu tıklayarak konnektör oluşturma ekranını kapatın.

Adım 6 – SMTP Carrier Yapılandırması

Bir wireless carrierda, Mobile Information Server’ı, Mobile Information Server Carrier Edition’a bağlanmadan kullanırken, Mobile Information Server’ın bildirileri kablosuz aygıtlara bir SMTP adresi kullanarak akarmasını sağlamak amacıyla bir SMTP Carrier yapılandırmamız son derece önemlidir. Bu adres telefona, SMS (Short Message Service) kapsayan bir kablosuz servis kullanıldığı sırada verilir. Bizim örneğimizde, Exchange Server üzerinde, bu SMTP adresini simule eden örnek bir email hesabı oluşturacağız. Böylece, bir mesaj gönderildiğinde mesaj bu email hesabına yönlendirilecek.

Bit SMTP Carrier yapılandırmak için izlememiz gereken adımlar;

1) Herhangi bir serverda, Windows 2000 start butonunu tıklayın ve Mobile Information Manager à System Manager yolunu izleyin.
2) Default Site seçeneğini açın.
3) Carriers seçeneğini sağ tuşla tıklayarak New Carrier seçeneğini seçin.
4) New Carrier ekranında aşağıdaki özellikleri yazın;
    o Carrier Name: SMTP Carrier
    o Default Service Type: GSM
    o Carrier Protocol: SMTP
    o Carrier Address: <yazgelistir.com> (yazgelistir.com bizim örneğimiz, siz kendi domaininizi yazacaksınız J)

5) Yine New Carrier ekranında aşağıdaki özellikleri yazın:
    · M,DMITransfer,1.0
    · SmtpQoutboundRequest QueuePath “.\Private$\SmtpQueue”
    · SmtpQoutboundRequestQueueLabel,SMTP Outbound MSMQ
    
6) Son olarak OK butonunu tıklayın. Böylece SMTP Carrier oluşturulmuş olacak.


Adım 7 – Test Email Hesabının Oluşturulması

Bu email hesabı Mobile Information Server tarafından gönderilen push bildirilerini alacaktır. Önceki adımda bahsettiğimiz gibi, geliştirme ortamında bu adım pek önemli değildir. Push mesajları doğrudan mobil aygıtın SMTP adresine gönderilir veya mesajları doğrudan SMS Konnektörü kullanarak ileten, Mobile Information Server Carrier Edition bulunan bir kablosuz carrier’a iletilir.

Test email hesabını oluşturmak için yapmamız gerekenler adım adım şöyledir:

1) Active Directory Users & Computers MMC eklentisini çalıştırın.
2) Users bölümünü sağ tuşla tıklayarak New komutunu seçin.
3) Kullanıcıya aşağıdaki özellikleri verin.
    o First name: Push
    o Last Name: Mailbox
    o User logon name: Push Mailbox

4) Next butonunu tıklayarak bu kullanıcı hesabına parola olarak 1234 değerini verelim.
5) Parolayı onaylayarak Next butonunu tıklayın.
6) Create Exchange Mailbox seçeneğini işaretleyerek Next butonunu tıklayın.
7) Son olarak Finish butonunu tıklayın.


Adım 8 – Administrator hesabı için bir aygıtın hazırlanması

Bu noktada sistemimiz kullanıcılarımıza kablosuz hizmet vermek için hazır durumda. Sıra mobil bir aygıtla Administrator accountunu kullanarak servisimize erişmeye geldi.
Kablosuz bir aygıtı Administrator hesabını kullanacak şekilde yapılandırmak için izlememiz gereken adımlar;

1) Active Directory Users & Computers MMC eklentisini açın.
2) Users bölümünden Administrator hesabını çift tıklayın ve Wireless Mobility sekmesini açın.
3) Enable wireless mobility seçeneğini işaretleyin.
4) Kablosuz bir aygıt eklemek için Add butonunu tıklayın ve açılan ekrana şu değerleri yazın:
    o Model: GSM
    o Carrier: SMTP Carrier
    o Description: Administrator Phone
    o Address: PushMailbox

5) Set as default seçeneğini işaretleyin ve OK butonunu tıklayın, yaptığımız ayarları kaydetmek ve aktif hale getirmek için tekrar OK butonunu tıklayarak çıkıyoruz.


Adım 9 – Bir WAP Aygıtı kullanarak Administrator Email Hesabının Denetlenmesi

Şu anda Administrator, Exchange Server üzerindeki email hesabını herhangi bir kablosuz aygıt ile Wireless Application Protocol ünü (WAP) kullanarak denetleyebilir. Tabii bunun için WAP 1.1 destekli bir mobil aygıta ihtiyacımız var. Bu aşamada eminim WAP Browser’ı olan bir mobil aygıta ihtiyaç duymadan bir deneme yapmak isteyeceksinizdir. Bu işlemi yapabilmek için http://developer.phone.com adresinden bu tür bir simulator uygulamasını download edebilirsiniz. Herkesin bu tür bir mobil aygıta sahip olamayabileceğini hesaba katarak yazının buradan sonrasına bu simulatorü download edip kurduğunuzu varsayarak devam ediyoruz.

Simulator uygulamasınıda download ettikten ve kurduktan sonra Administrator email hesabını görüntülemek için şunları yapmamız gerekiyor:

1) Start Menu à Openvawe Simulator yolunu izleyerek simulatörümünü çalıştırıyoruz.
2) Go alanına <MISServerName>/oma yazarak Enter’a basıyoruz. (MISServerName = Mobile Information Server)
3) Sorulduğunda şu bilgileri giriyoruz;
    Username: Administrator
    Password: <Administrator hesabının parolası>
4) Outlook Mobile Access (OMA) aşağıdaki gibi görünecektir.

Not: Email hesabı initialize edilmemişse, OMA işlemi tamamlayamayacaktır. Bir Exchange 2000 email hesabını initialize etmek için, email hesabına OMA ile oturum açmadan önce Outlook Web Access (OWA) veya Outlook ile oturum açın.

Adım 10 – Kullanıcı Tercihleri
Kullanıcı tercihlerinin, kullanıcı tarafından belirtileceği düşünülmüştür. Bu işlem Internet Explorer 5.x+ bir tarayıcı ile:

http://<Mobile Information Server>/airweb
adresine girilerek tamamlanabilir. <Mobile Information Server> bölümüne Mobile Information Serverın çalıştığı bilgisayarın adı yazılacak.

Exchange server sizi kişiselleştirme sayfasına yönlendirecektir. Buradan bir push mesajı gönderildiğinde kullanıcının aygıtına hangi bilgilerin gönderileceği belirlenebilir. Bu seçenekleri yapılandırmak için ekranın solundaki Administrator’s Phone seçeneğini tıklayın.

Sanırım Mobile Information Server için yeterli bir başlangıç oldu. Başlangıçta kısa bir yazı olacak demiştim ama kurulum ve kullanım örneğinide katınca epey uzadı. Bir sonraki yazıda bu yazıda epey geri plana attığımız Mobile Information Server ve güvenlik konusunu işleyeceğiz.

 

 


Kadir Sümerkent
Email: kadirsumerkent@msn.com 
ICQ: 162200997



Kaynak: MIS Inst. Guid – Microsoft.