Makale Özeti

.Net platformunda, yerleşik tiplerle koleksiyon kullanarak ya da dizi şeklinde bir liste oluşturduğunuzda, kolaylıkla sıralama işlemi yapabilirsiniz. Örneğin mevsim isimlerinden oluşan “mevsimler” isimli bir ArrayList oluşturduğumuzda, bu listeyi alfabetik olarak sıralamak için tek yapmamız gereken “mevsimler.Sort()” deyimini kullanmak olacaktır. Peki ya kendi tasarımımız olan “araba” sınıfı için bu durum nasıl gerçekleşir?

Makale

Karşılaştırılabilir/Sıralanabilir Nesneler 1 - IComparable

.Net platformunda, yerleşik tiplerle koleksiyon kullanarak ya da dizi şeklinde bir liste oluşturduğunuzda, kolaylıkla sıralama işlemi yapabilirsiniz. Örneğin; mevsim isimlerinden oluşan “mevsimler” isimli bir ArrayList oluşturduğumuzda, bu listeyi alfabetik olarak sıralamak için tek yapmamız gereken “mevsimler.Sort()” deyimini kullanmak olacaktır.

Peki ya kendi tasarımımız olan “araba” sınıfı için bu durum nasıl gerçekleşir?

.Net Framework, kendi sınıfımızda uygulayabileceğimiz bir çok arayüzle (interface) birlikte gelmiştir. Bu arayüzleri kendi geliştirdiğimiz sınıflarda uygulamak, sınıflarımıza ekstra özellikler katar ve sınıfımızın .Net çatısı (Framework) ve CLR ile entegrasyonunu sağlar. Bu arayüzlerden bazıları IComparable, IComparer, IDisposable, IEnumerable, IEnumerator, IFormattable şeklinde sıralanabilir. İki bölümlük bu incelemede, sıraladığımız bu arayüzlerden IComparable ve IComparer’ın kullanımı ele alınacaktır.

Aşağıdaki kodu yeni bir “Console Application” başlatarak Main() içerisine yazın.

/********************************************************************
*
* KOLEKSİYON TEST
*
********************************************************************/

// Dizi yapılandırılıyor...
System.Collections.ArrayList mevsimler;
mevsimler=new System.Collections.ArrayList();

// Diziye elemanlar ekleniyor...
mevsimler.Add("ilkbahar");
mevsimler.Add("yaz");
mevsimler.Add("sonabahar");
mevsimler.Add("kış");

// Dizi elemanları sıralanıyor
mevsimler.Sort();

//Dizi döngüye alınarak elemanları ekrana yazdırılıyor...
for(int i=0;i<mevsimler.Count;i++)
{
Console.WriteLine("{0}. mevsim : {1}",i,mevsimler[i]);
}

Console.Write("Programı sonlandırmak için [ENTER] tuşuna basın.");
Console.ReadLine();

Şimdi yukarıdaki örneği kendi geliştireceğimiz bir sınıf için uygulayalım. Öncelikle sınıfımızı geliştirelim. Sınıfımız gerçek yaşamdaki bir otomobilin soyut modellemesi olsun. Uygulamamıza yeni bir “class” ekleyelim ve adını “Otomobil” koyalım.

/********************************************************************
*
* OTOMOBİL SINIFI
*
********************************************************************/

class Otomobil
{
// sınıfımızın parametreli yapıcı metodu...
public Otomobil(string marka, int model, string renk)
{
this.marka=marka;
this.model=model;
this.renk=renk;
}

//Property değerlerini tutacak yerel değişkenler
protected int model;
protected string marka;
protected string renk;

//Sınıfımızın property leri
public int Model /
/ Model property
{
get{return model;}
set{model=value;}
}

public string Marka
//Marka property
{
get{return marka;}
set{marka=value;}
}

public string Renk
// Renk property
{
get{return renk;}
set{renk=value;}
}

public override string ToString()
{
return marka + "(" + model.ToString() + "-" + renk + ")";
}

}
// end of class: Otomobil


Geliştirdiğimiz bu sınıf için yukarıdaki mevsimler örneğine benzer bir test uygulama yapalım.
 

/********************************************************************
*
* OTOMOBİL KOLEKSİYONU TEST KODU
*
********************************************************************/

// Dizi yapılandırılıyor...
System.Collections.ArrayList otomobiller;
otomobiller=new System.Collections.ArrayList();

// Diziye elemanlar ekleniyor...
otomobiller.Add(new Otomobil("Mercedes",2004,"Beyaz"));
otomobiller.Add(new Otomobil("BMW",2003,"Siyah"));
otomobiller.Add(new Otomobil("Opel",2002,"Kırmızı"));
otomobiller.Add(new Otomobil("Honda",2000,"Mavi"));

// Dizi elemanları sıralanıyor
otomobiller.Sort();

//Dizi döngüye alınarak elemanları ekrana yazdırılıyor...
for(int i=0;i<otomobiller.Count;i++)
{
Console.WriteLine("{0}. otomobil : {1}",i,otomobiller[i]);
}

Console.Write("Programı sonlandırmak için [ENTER] tuşuna basın.");
Console.ReadLine();

Eğer .Net’le hazır gelen türlerden biriyle bir diziniz varsa, bu diziyi sıralamak için özel bir çaba harcamanıza gerek yoktur. Sort() metodu sınıfımızın herhangi iki örneğini karşılaştırabilmek için bir yol-yordam arayacaktır. Bu nedenle sıralamak istediğiniz kendi geliştirdiğiniz bir sınıfsa, IComparable ve/veya IComparer arayüzlerini uygulamanız gerekir. Aksi taktirde yukarıdaki gibi bir derleme hatası mesajıyla karşılaşmanız kaçınılmaz olacaktır.





Şekil 1: Karşılaştırılabilir olmayan sınıf için hata mesajı


Sıralanabilir bir sınıf oluşturmak, sınıfımıza çalışma zamanında CLR (Common Language Runtime)’nin kullanabileceği bir karşılaştırma mekanizması eklemekle mümkün olabilir.Bunu gerçekleştirmek için yapmamız gereken iki basit adım vardır.

Adım 1: System isim uzayı içinde bulunan IComparable arayüzünü Otomobil sınıfımıza uygulamak (implement).

class Otomobil: IComparable { ... }


Adım 2: Otomobil sınıfımıza IComparable sınıfının tek üyesi olan CompareTo() metodunu eklemek.

public int CompareTo(object obj) { ... }


Bu metod sınıfımızın örnekleri arasında anlamlı bir karşılaştırma yapılabilmesini sağlar. Herhangi iki örnekten hangisinin daha fazla ya da daha az, ilk ya da son, daha büyük ya da daha küçük olduğunu CompareTo() metoduyla ifade ederiz. CompareTo() metodu sınıfın herhangi bir örneğiyle (me/this) diğer bir örneği (obj) karşılaştırır. Bu karşılaştırmayı nasıl gerçekleştirdiğiniz (karşılaştırma mantığı) hiç önemli değildir. Önemli olan CompareTo() metodundan 1, 0 veya -1 değeri döndürülmesidir.

- Eğer aktif örneğin (this) seçilen üyesi parametre olarak gelen örneğin (outer) seçilen üyesinden büyükse pozitif bir tamsayı değer (1) döndürülmelidir.
- Eğer aktif örneğin (this) seçilen üyesi parametre olarak gelen örneğin (outer) seçilen üyesinden büyükse negatif bir tamsayı değer (-1) döndürülmelidir.
- Eğer aktif örneğin (this) seçilen üyesi parametre olarak gelen örneğin (outer) seçilen üyesine eşitse sıfır (0) döndürülmelidir.


Şimdi bu iki adımı uygulamaya geçirelim.


/********************************************************************
*
* OTOMOBİL KOLEKSİYONU TEST KODU
*
********************************************************************/

public int CompareTo(object obj)
{
if(obj==null)
// null durumunda diğer sıralamalardan önce gelir.
return 1;

// Gelen nesnenin tipi otomobil değilse hata meydana gelir.
Otomobil outer=obj as Otomobil;
if(outer==null)
throw new ArgumentException();

if(this.model>outer.model)
return 1;
else if(this.model<outer.model)
return -1;
else
return 0;
}


Artık sınıfımız karşılaştırmayı ve dolayısıyla sıralanmayı destekleyen bir uygulama haline gelmiştir.




Şekil 2: Otomobil sınıfının sıralanmış hali


CompareTo() metodunun sınıfımızın sıralanması üzerindeki etkisi yakından incelendiğinde, bu sıralamanın tek bir üye üzerinde ve tek yönlü olduğu görülecektir. Yani sınıfımızın iki örneği üzerindeki karşılaştırma, sadece Model değerleri göz önünde bulundurularak yapılır ve sıralama küçükten büyüğe doğru olur. Bu problemi aşmanın yolu ise yine .Net çatısıyla birlikte gelen ve System.Collections isim alanı içersinde bulunan IComaparer arayüzünü kullanmaktan geçer. Bu da incelememizin ikinci bölümünü oluşturur.


Sonuç olarak, .Net çatısıyla birlikte gelen arayüzleri kullanarak çok daha yetenekli sınıflar geliştirmek mümkün olmaktadır. Örneğin sınıfımızın herhangi bir dizi/koleksiyon içerisinde sıralanabilir olarak kullanılabilmesi için, System isim alanı içinde mevcut IComparable arayüzünü kullanmamız gerekir. Sınıfımızın varoluş amacına göre kendi geliştirdiğimiz ve .Net çatısıyla hazır gelen arayüzlerle uygulamamızı zenginleştirmek, bu esnek ve iyi düşünülmüş yapı sayesinde elimizde!

Hoşçakalın