Makale Özeti

Axapta.. Evet, normal bir yazılım geliştirici iseniz Axapta size standart bir program, Axapta üzerinde uygulama geliştirmek ise klasik nesne tabanlı uygulama geliştirmek ile aynı anlama gelecektir. Ama Axapta ile tanıştığınızda herşeyin yazılımdan ibaret olmadığını, gerçek hayatta gördüğünüz büyük tesislerdeki işleyişin de Axapta ile iç içe olduğunu göreceksiniz. Çünkü Axapta standart bir üretim, muhasebe vs.. programı değil,bir ERP (Enterprice Resource Planning, Kurumsal Kaynak Planlaması) paketidir. Dolayısıyla ERP nedir bilmeden, Axapta’yı tanımanız çok zor olacaktır. İsterseniz olayı bu noktadan ele alarak öncelikle ERP’nin ne olduğunu, hangi zorunluluklar sonucu meydana geldiğini ve geçmişten bugüne gelişimini ele alalım.

Makale

ERP DÜNYASINA HOŞGELDİNİZ - 1

Axapta.. Evet, normal bir yazılım geliştirici iseniz Axapta size standart bir program, Axapta üzerinde uygulama geliştirmek ise klasik nesne tabanlı uygulama geliştirmek ile aynı anlama gelecektir. Ama Axapta ile tanıştığınızda herşeyin yazılımdan ibaret olmadığını, gerçek hayatta gördüğünüz büyük tesislerdeki işleyişin de Axapta ile iç içe olduğunu göreceksiniz. Çünkü Axapta standart bir üretim, muhasebe vs.. programı değil,bir ERP (Enterprice Resource Planning, Kurumsal Kaynak Planlaması) paketidir. Dolayısıyla ERP nedir bilmeden, Axapta’yı tanımanız çok zor olacaktır. İsterseniz olayı bu noktadan ele alarak öncelikle ERP’nin ne olduğunu, hangi zorunluluklar sonucu meydana geldiğini ve geçmişten bugüne gelişimini ele alalım.

            Eminim ki bir çoğumuz mağazadan aldığımız bir ürünün elimize ulaşasıya kadar hangi aşamalardan geçtiğini merak etmişizdir. Peki bu ürünleri üretme sorumluluğu sizde olsaydı nelerle karşılaşacağınızı hiç düşündünüz mü? Çanta üretmek istediğinizi ve fabrika kurduğunuzu varsayalım. Dışarıdan hammadde almadan çantayı üretebilecek misiniz, iplik, fermuar, boya .. gibi birçok malzemeyi de dışarıdan temin etmeniz gerekecek. Bu hammaddelerden o an için ne kadar almalısınız, nerelere sevk etmelisiniz, ne kadar önceden sipariş vermelisiniz, üretim aşamalarım verimli geçiyor mu, işgücümü doğru şekilde kullanabiliyor muyum, satış siparişlerini karşılayabilecekmiyim, ne kadar zamanda karşılayabilirim gibi yüzlerce hatta binlerce soruyla karşılaşacaksınız. Ürün çeşidiniz çok fazlaysa ve yoğun şekilde üretim yapıyorsanız işiniz çok daha fazla zorlaşacak.

Şekil 1. Bir organizasyondaki malzeme ve bilgi akış şeması

İşletmenin iç dünyasına girdiğimizde, işletmelerin envanter planlama yöneticilerinin üretim planlama bölümünden aldıkları ve genellikle gün bazında üretilecek ürünleri belirleyen dönemsel bazdaki bilgiler, “ilgili dönemlerdeki üretimin gerçekleştirilebilmesi için” “hangi malzeme ya da hammadelerden” “ne zaman ve ne kadar gerektiği”, “siparişlerin ne zaman verilmesi gerektiği” gibi bilgileri sağlaması açısından gerekli temel planlama verilerini oluşturur. Fakat imalat işletmeleri genelde bir değil onlarca, yüzlerce hatta binlerce çeşit ürünün üretimini gerçekleştirir, bu ürünler de özellikleri açısından farklılıklar gösterirler.Bunun sonucunda özelliklerine göre esas ürün çeşidinden daha fazla sayıda ürün ortaya çıkar ki, bu da etkin bir planlama sistemine sahip olmayan envanter yöneticileri için bu ürünlere ilişkin malzeme ve hammaddelerin planlamasını oldukça zor hatta imkansız hale getirir. Bu zorluklardan yola çıkarak Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP) sisteminin temelleri atılmıştır.

Malzeme İhtiyaç Planlaması, ana üretim planını zaman boyutunda net ihtiyaçlara dönüştüren ve planın gerçekleşmesi için gereken tüm envanter birimleri bazında bu ihtiyaçların karşılanmasını planlayan yöntemleri içerir.

            MRP sistemi malzeme ihtiyacını hesaplamak için ürün ağacını (ürünün bileşenleri), stok bilgilerini ve ana üretim çizelgesini kullanan bir tekniktir. MRP sistemi yeniden sipariş verilmesi için belirli tavsiyelerde bulunur. Bunun da ötesinde MRP sistemi zaman temelli olduğundan açık siparişlerin planlanan son teslim tarihleri ve mümkün olan son teslim tarihleri arasında fark olduğunda yeniden çizelgeleme için tavsiyelerde bulunur. MRP sistemi, ana üretim çizelgesinde listelenen malzemelerle başlar, bu malzemeleri üretimde kullanmak için ihtiyaç duyulacak miktarları ve tarihleri saptar. Sistem ürün ağaçlarının işletilmesiyle elde mevcut olan ya da siparişi verilmiş olan malzemelerin ayarlanması ve uygun ön zamanlar yardımıyla net ihtiyaçların saptanması ile gerçekleştirilir.

            MRP, işletme düzeyinde etkin bir malzeme planlama ve sipariş sistemini gerçekleştirerek, doğru parçanın doğru zamanda teminini, işletme içindeki diğer planlama bölümlerinin etkin çalışmasını ve  müşterilerin taleplerinin zamanında ve eksiksiz olarak karşılanmasını sağlar.

            Her sistem gibi MRP sistemi de belirli girdileri belirli amaçlara ulaşmak için arzu edilen çıktılara dönüştürür. MRP sistemi’nin ana amaçları şöyle sıralanabilir (Acar, 1997):

  • Planlanmış ve denetlenen envanterler gerçekleştirebilmek.
  • Mümkün olan en az envanteri bulundurmak.
  • Üretim, sevkıyat ve satın alma faaliyetlerini planlamak, çizelgeleme ve kontrol için öncelikleri tespit edebilmek.
  • Tüm envanter birimleri bazında dönemler itibariyle brüt ve net ihtiyaçları tespit edebilmek ve bu yolla gerçekçi bir envanter yönetimi için bilgi üretilebilmek.
  • Geleceğe dönük bir bakış açısı oluşturabilmek. Yani planlanan siparişlerin projeksiyonu yoluyla kapasite planlamasını yapabilmek.

MRP şu amaçlarda başarılı olmuştur:

  • MRP, ne kadar malzemeye ne kadar zamanda ihtiyaç olduğunu ana çizelgede göstermektedir. Böylece ihtiyaçları tedarik etmeye olanak sağlamaktadır.
  • MRP sistemi sayesinde hammaddeler, ara parçalar ve tamamlanmış ürünler doğru zamanlarda, kalite kontrolü yapılmış bir şekilde, doğru yerde bulunabilmektedirler. Bu sayede malzeme yokluğundan kaynaklanan üretim durmasından ya da yavaşlamasından kaçınılır.
  • MRP sistemi ürün ağaçlarını, envanter durum bilgilerini, ön zamanları(üretim ve tedarik) ve varolan üretim çizelgelerini içerir. MRP sistemi potansiyel müşteri siparişlerini sisteme ekleyebilir ve yöneticiye var olan kapasite içerisinde ne gibi değişiklikler yapabileceğini gösterir. Böylece teslim tarihleri daha gerçekçi hesaplanabilir.
  • MRP sistemi değişik iş merkezleri arasında yakın bir koordinasyon sağlar.

Özetle MRP sistemi, stok tükenmesinden kaçınmak, siparişler için uyumlu, planlanmış ve akıcı çalışan üretimi sağlamak, yarı mamul ve hammadde envanteri yatırımını azaltmak ve daha iyi müşteri servisi sağlamak gibi amaçlar için kullanılır.


Anıl Özay
anil.ozay@bilisimanadolu.com